Microsoft tarafından piyasaya sunulan Hyper-V sanallaştırma teknolojisi, 2008 Haziran sonunda piyasaya hızlı bir giriş yaptı. Hyper-V’nin sağladığı faydalar yanında tamamen ücretsiz olarak sunulması ise oldukça ses getirdi ve sanallaştırma pazarının diğer oyuncularını ciddi stratejik adımlar atmaya itti.

Bildiğiniz gibi Hyper-V ücretsiz bir sunucu sanallaştırma teknolojisi. Bu teknolojiyi kullanabilmek için elimizde Windows Server 2008 x64 bir işletim sistemi olması gerekiyordu. Hyper-V teknolojisini aşağıdaki ürünler üzerinde kullanabiliyoruz.

Windows Server 2008 Standart Edition (x64) (Full or Core installation)

Windows Server 2008 Enterprise Edition (x64) (Full or Core installation)

Windows Server 2008 Datacenter Edition (x64) (Full or Core installation)

Yani Hyper-V teknolojisini 64bit bir Windows Server 2008 üzerinde kullanabiliyoruz. Bu durumda maliyet, Windows Server 2008 işletim sistemine sahip olma maliyeti kadardır. Her üç sürüm üzerinde de Hyper-V dışındaki diğer Windows Server 2008 rollerini kullanmak mümkün. Bu OS üzerinden aktif edeceğimiz Hyper-V teknolojisi için ise herhangi bir ücret yada CALs gerekliliği yoktur.

Ekim 2008 başında ise Hyper-V teknolojisinin yeni oyuncusu olan Hyper-V Server 2008 duyuruldu ve kullanıma sunuldu. Bu ürünün diğer Windows Server 2008 sürümlerinden farkı ise, sadece windows hypervisor çalıştıran, tamamen üzerindeki VM’leri çalıştırmaya odaklanmış ve başka hiçbir Windows Server 2008 rolünü içermeyen bir ürün olmasıdır.

Hyper-V Server 2008 için bildiğimiz Hyper-V donanımsal kriterler yine geçerlidir. Yani ilk olarak x64 mimaride bir processor olmalı ve hardware-assisted virtualization destekli olmalı. Yine DEP enable edilmiş olmalı. Bu kriterler için önceki Hyper-V kurulum makalelerimize göz atabilirsiniz.

Hyper-V Server 2008 için bir Windows Server 2008 sürümüdür diyebiliriz. Temel olarak Windows Server 2008 mimarisinin kırpılmış haline sahiptir ve Windows Server 2008 driver yapısını taşır. Grafik ara yüzü yoktur ve desktop uygulamalarını çalıştıramaz. Hyper-V Server 2008’i Core instalattion ürünlere benzetebiliriz ancak yukarıda da söylediğim gibi üzerinde hypervisor dışında hiçbir role çalışmaz. Aynı zamanda stand-alone çalışacak şekilde tasarlanmıştır yani clustering desteklemez.

Temel kullanım amacı:

Temel konsolidasyon işlemleri

Test ve geliştirme ortamları yaratılması

Windows ve Linux OS’lerin aynı ortamda sanal olarak çalıştırılabilmesi

Gelelim en önemli noktalardan birine. Hyper-V Server 2008 tamamen ücretsiz bir üründür. Yani Windows Server 2008 üzerinde Hyper-V kullanmak için öncelikle Windows Server 2008 işletim sistemine (doğal olarak lisansına) sahip olmak gerekiyor. Hyper-V Server 2008 ise kendisi bir işletim sistemidir ve üzerindeki hypervisor ile birlikte ücretsizdir.

Microsoft download center üzerinden indirip, kurulum medyasına kopyalayıp, kurulumu gerçekleştirip, üzerinde sanal makineleri çalıştırmaya başlayabiliriz. Kurulum bölümünde ilgili download linklerini vereceğim.

Hyper-V Server 2008 ürününün, Windows Server 2008 üzerinde çalışan Hyper-V teknolojisine göre bir takım limitleri mevcut. Hem bu limitlere göz atmak, hem de ürünü daha iyi tanımak adına bu limitlere maddeler halinde göz atalım.

Kullanıcı Grafik Ara Yüz: Masaüstü, başlat menüsü, pencereler  vs.. gibi grafiksel anlamda yönetim gerçekleştirebileceğimiz menüleri yoktur. Görünüm ve yönetim olarak Windows Server 2008 Core installation’a çok benzer. Hyper-V Configuration (hvconfig.cmd) isminde, mavi zemin üzerine beyaz karakterler şeklinde görünen bir komut satırı aracı ile gelir. Bu araç, sadece Hyper-V Server’ı yönetmek için komutlar barındırır. Üzerindeki VM’leri yönetmek için ise, remote computer üzerinde çalışan Hyper-V Manager konsolu yada SCVMM 2008 araçları kullanılır.

HA (High Availability) ve Clustering: Stand-alone (tek başına) çalışacak şekilde tasarlanmıştır ve Failover senaryoları gibi cluster yapılarını desteklemez. Aynı şekilde System Center Virtual Machine Manager 2008 (SCVMM2008) ile yapılandırabileceğimiz High Availability çözümleri de Hyper-V Server 2008 üzerinde desteklenmez.

Quick Migration: Çalışan VM’leri minimum downtime ile başka bir fiziksel Hyper-V sunucusu üzerine taşıma işlemi olan Quick Migration, Hyper-V 2008 üzerinde desteklenmez.

Maksimum 32GB Ram: Yani fiziksel anlamda 32GB RAM kullanabiliriz. Toplamda 32GB Ram’i, üzerinde çalışan VM’lere paylaştırabiliriz.

Processor: Hyper-V Server 2008 < 4 Processor şeklinde destekler. Yani 4 fiziksel CPU’nun altı desteklenir. Windows Server 2008 üzerinde çalışan Hyper-V ise 6 fiziksel processor destekler (ilgili update pakedini yükledikten sonra)

Diğer Server Rolleri: Üzerinde hiçbir Windows server 2008 rolü çalışmaz. Sadece ve sadece hypervisor çalıştırabilir.

Lisans Durumu: Daha öncede söylediğimiz gibi ürün tamamen ücretsidir. Ancak üzerinde çalışacak her VM’in kendi işletim sistemi lisansı olması gerekir. Yani Windows Server 2008 üzerindeki Hyper-V de gelen Guest OS lisanslama avantajları bu ürün için geçerli değil.

Evet, limitlere göz attıktan ve ürünü daha iyi tanıdıktan sonra temin ve kurulum yöntemine göz atabiliriz.

Öncelikle aşağıdaki linki kullanarak Hyper-V Server 2008’i download ediyoruz.

http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyId=6067CB24-06CC-483A-AF92-B919F699C3A0&displaylang=en

937MB boyutundaki ISO dosyasını DVD’ye yada uygun kurulum medyasına yazıyoruz.

Hyper-V Server 2008 için gerekli minimum donanım ise aşağıda yer alıyor.

İşlemci: Intel Pentium 4, Xeon, Core 2 DUO processor, AMD Opteron, Athlon 64, Athlon X2.

İşlemci hızı: En az 1ghz.

Bellek: En az 1GB.

Disk: 2GB boş alan.

Bu minimum değerler Hyper-V Server 2008’in çalışması için. Üzerinde çalışacak her VM için + olarak kaynak gerekir.

Kurulum medyasını yerleştirip kurulumu başlatıyoruz. Dakikalar sonra Hyper-V Server 2008 üzerinde VM çalıştırmaya hazır hale gelecek.

Öncelikle aşağıdaki birkaç küçük adımı tamamlıyoruz.

Hyper-V Server 2008 için dil seçimini yapıyoruz. Türkçe henüz desteklenen diller arasında yok.

Klavye ve zaman ayarlarını yapıyoruz.

Kurulumu başlatıyoruz.

Lisans anlaşmasını onaylıyoruz.

Temiz kurulum ile devam ediyoruz. Çünkü herhangi bir ürünü Hyper-V Server 2008’e upgrade etme şansımız yok.

Eğer gerekiyor ise disk bölümlemesini yapıyoruz.

Ve kurulum başlıyor…

Kurulum tamamlanıyor…

Oturum açma ekranı geldi. CTRL+ALT+Delete yapıp administrator hesabı ile login oluyoruz. (password default olarak boştur)

Administrator hesabı ve boş password ile login olduktan sonra yeni bir password belirliyoruz.

Ve karşınızda Hyper-V Server 2008!

Bizi karşılayan aracın ismi Hyper-V Configuration. Üzerinde 1 den 13’e kadar bir takım komutlar bulunuyor. Bu numaralarını kullanarak komutları uygulayabiliriz.

Kullanılabilecek komutlar açık olarak görünüyor. Dikkat ederseniz hiçbir komut sanal makine yaratılması yada yönetilmesi ile ilgili değil. Tüm komutlar Hyper-V Server 2008 işletim sistemi ile ilgili.

“Peki biz nasıl yeni VM yaratıp yöneteceğiz” dediğinizi duyar gibiyim.

Bu noktada kullanacağınız araç, başka bir sistem üzerinde çalışan (bu sistemler Windows Vista SP1, Windows Server 2008 sürümleri olabilir)  Hyper-V Manager  konsolu veya sanallaştırma ortamlarını yönetmek için kullanacağımız System Center Virtual Machine Manager 2008 olabilir.

Hyper-V Server 2008’i yukarıdaki en son resimde görülen Hyper-V Configuration aracı üzerindeki 1 numaralı komut ile domain ortamına dahil etmeniz tavsiye edilir.

Daha sonra Hyper-V Manager konsolu üzerinde action menüsünde connect to server diyerek Hyper-V Server 2008’e bağlanıp yeni sanal makineler yaratabilirsiniz.

Sanal makine yaratılması ve yönetimsel işlemler ile ilgili olarak portalımızdaki diğer Hyper-V makalelerine göz atabilirsiniz.

Hardware bölümünden müdahale edebileceğimiz bir diğer donanım IDE Controller dır.

Gördüğünüz gibi 2 adet IDE Controller çalışıyor. IDE Controller 0 üzerinde “Hard Drive” isimli bir disk var. Bu disk bizim system diskimiz yani sanal işletim sistemi bu disk üzerinde çalışıyor.

IDE Controller 1 ise DVD sürücüsünün bulunduğu Controller durumunda.

Bu Controller lar üzerinde istediğimiz ekleme-çıkartma işlemini yapabiliriz. Örnek olması açısından IDE Controller 0 ‘a yeni bir DVD sürücü ekleyelim.

Yukarıdaki şekilde Add dedikten sonra DVD sürücümüz ekleniyor.

Oluşturduğumuz bu sanal DVD sürücüsünü, bir ISA dosyasına bağlayabileceğimiz gibi fiziksel bir DVD sürücüsüne de bağlayabiliriz.

Aynı şekilde IDE disk te eklemek mümkün.

Yine Hardware bölümünde, aşağıda kırmızı çerçeve içine aldığım SCSI Controller ve Network Adapter donanımlarını daha önce biz eklemiştik ve bunlar üzerinde neler yapılabileceğine bakmıştık. Bu nedenle tekrar girmiyorum.

Yine Hardware bölümü seçeneklerinden olan COM1 ve COM2 portlarının davranışını belirleyebiliyoruz. Default olarak 2 com portu ekli şekilde gelir. İstersek kaldırabiliriz.

Hardware bölümünün son ayarı ise Diskette Drive

“Virtual floppy disk” seçeneği ile, hard disk üzerinde duran VFD uzantılı bir dosyayı disket sürücüsüne koyabiliriz.

Management bölümündeki ayarlar ile devam edersek,

İlk seçenek Name

Bu bölümde sanal makinemizin Hyper-V Manager konsolunda görünen ismini değiştirebiliriz. (Dikkat edin, bilgisayar ismi değil, sanal makine ismi). Eğer istersek bu makineye özel bir not ekleyebiliriz.

Integration Services bölümünde çeşitli servisler göreceksiniz.

Daha önceki makaleleri hatırlarsanız, sanal işletim sistemi kurulumunda Integration Services’i yüklemiştik. İşte bu servisler, o yüklemeden sonra gelen ve fiziksel makine ile sanal makine arasındaki etkileşimde çeşitli görevleri üstlenen servisler. Bu servisleri ilerleyen günlerde ayrıntılı olarak ele alacağız.

Management bölümündeki bir diğer ayar ise Snapshot File Location dır.

Alacağımız snapshot ların nerede depolanacağını belirleyebiliyoruz.

Management bölümünde ki diğer önemli iki ayaraise, Automatic Start Actions ve Automatic Stop Actions

Automatic Start Actions bölümünde, sanal işletim sistemlerinin Automatc Strat davranışını belirleyebiliyoruz.

Bu seçenekleri örnekler ile incelersek;

Nothing : Eğer bir sanal makine için bu seçenek seçili ise, fiziksel sunucu (yani hyper-v sunucusu) restart olduğunda veya tamamen kapanıp açıldığında; eğer fiziksel sunucu kapanmadan önce sanal işletim sistemi açık durumda olsa bile, fiziksel sunucu yeniden başladığında sanal işletim sistemi otomatik olarak başlamaz.

Automatically start if it was running when the service stopped : Eğer bir sanal makine için bu seçenek seçili ise, fiziksel sunucu (yani hyper-v sunucusu) restart olduğunda veya tamamen kapanıp açıldığında; eğer fiziksel sunucu kapanmadan önce sanal işletim sistemi açık ise, otomatik olarak yine start olur. Eğer fiziksel sunucu kapanmadan önce sanal işletim sistemi kapalı ise, yine kapalı durumda bekler.

Always start this virtual machine automatically: Eğer bir sanal makine için bu seçenek seçili ise, fiziksel sunucu (yani hyper-v sunucusu) restart olduğunda veya tamamen kapanıp açıldığında; sanal işletim sisteminin açık yada kapalı olması önemsizdir, her durumda yine otomatik olarak start duruma geçer.

Automatic Start Delay ayarı ise, sadece Automatically start if it was running when the service stopped ve Always start this virtual machine automatically seçenekleri ile birlikte kullanılabilir. Burada belirleyeceğimiz saniye cinsinden süre ile, bu ayarlardaki davranışların ne kadar gecikme ile başlayacağını belirleyebiliyoruz.

Ör:  bir sanal makine için Always start this virtual machine automatically seçeneğini seçtik ve Stratup Delay değeri olarak 180 verdik.Bu durumda fiziksel sunucumuz bir şekilde kapanıp açılırsa, sanal makinemiz fiziksel sunucu açıldıktan 180 saniye sonra start olacaktır.

Management bölümündeki son ayar ise Automatic Stop Actions.

Bu bölümde ise fiziksel sunucumuz kapanırken (shut down yani normal kapanış şekli), sanal makinelerimiz için davranış durumu belirleyebiliyoruz.

Yine örnekler ile incelersek;

Save the virtual machine state: Fiziksel sunucuya shutdown komutunu verdiğimizde, sanal işletim sistemi üzerindeki tüm işlemler kayıt edilir. (Ör: Açık olan pencereler, o an yapılan işlemler, çalışmalar vs..) Daha sonra fiziksel sunucumuz yeniden açıldığında ve sanal makinemiz de strat olduğunda, kapanmadan önceki durumuna gelir. Yani sanal makine üzerindeki tüm açık pencereler ve çalışmalar aynen geri gelir.

Turn off the virtual machine: Fiziksel sunucuya shutdown komutunu verdiğimizde, sanal işletim sistemi üzerindeki hiçbir şey kayıt edilmez ve hemen TurnOff yapılır. Yani sanal makinemizin fişini çekmek gibi bir şey.

Shutdown the guest operating system: Fiziksel sunucuya shutdown komutunu verdiğimizde, sanal makine üzerindeki işletim sisteminede shutdown komutu gönderilir. Yani “bilgisayarı kapat” menüsünü kullanıyor gibi sanal işletim sistemi shutdown edilir. Daha sonra fiziksel sunucu kapatılır.

Automatic Start Actions ve Automatic Stop Actions ayarlarının sanal makineler üzerinde çalışması için, Integration Services’in sanal sistem üzerinde çalışıyor olması gerekiyor.

Ayrıca Automatic Start Actions ve Automatic Stop Actions davranışları birbiri ile dolaylıda olsa bağlantılıdır. Bir bütün olarak düşünülmesi gerekir.

Evet böylece Settings… bölümü ayarlarını tamamlamış olduk. Diğer ayarlar ile devam edersek;

Bu noktadan sonraki ayarlar, sanal makinenin açık yada kapalı olmasına göre değişiyor.

Bu nedenle öncelikle sanal makine açık durumdayken gelen ayarlar ile devam ediyoruz.

Yukarıdaki üç seçenek;

Turn Off… : Sanal makineyi sanki fişini çekmişiz gibi kapatır yani TurnOff yapar.

Shut Down… : Öncelikle sanal makine üzerinde çalışan işletim sistemini kapatır, daha sonra sanal makine kapatılır.

Save : Sanal Makine üzerinde yapılan tüm işlemler kayıt edilir. Sanal makine yeniden start edildiğinde kaldığı yerden devam eder.

Diğer iki ayar ise aşağıdaki Pause ve Reset

Pause: Sanal makineyi durdurur. Üzerinde çalışan sanal işletim sistemi yanıt vermez ve kullanılamaz. Ancak sanal makine yada sanal  işletim sistemi kapanmaz, sadece beklemeye alınır. Resume komutunu verince, yeniden ve kaldığı yerden kullanılabilir duruma geçer.

Reset: Bilgisayar üzerindeki rest tuşu gibi düşünebilirsiniz. Sanal makineyi resetler ve sanal makine yeniden başlar.

Bir diğer önemli komut ise Snapshot komutudur.

Snapshot komutunu verdikten sonra, saniyeler içinde ve çalışan sistemde kesinti olmadan bir yedeği alınıyor.

Snapshot ın nereye alındığını ise daha önce belirlemiştik. Snapshot işleminden sonra görüntü aşağıdaki gibi olur.

Bu şekilde bir çok snapshot alabiliriz.

Eğer seçmiş olduğumuz sanal makine için alınmış bir yada daha fazla snapshot var ise, aşağıdaki Revert seçeneği de aktif olur.

Revert seçeneği ile, en son alınan snapshot ‘a hızlıca geri dönebiliriz.

Diğer snapshot lardan birisine geri dönmek istersek, üzerine sağ tıklayıp Apply dememiz yeterli. Saniyeler içinde geri dönülür.

Snapshot lar için uygulanabilecek diğer komutlarda yukarıda görünüyor.

Rename : Snapshot ismini değiştirebiliriz.

Delete Snapshot : Seçili snapshot ‘ı siler

Delete Snapshot Subtree : Seçili snapshot’ı ve onun altındaki tüm snapshot ları siler.

Rename seçeneği ile, sanal makinemize yeni bir isim verebiliriz.

Şimdi de sanal makinemiz kapalı iken aktif olan ayarlar ile devam ediyoruz.

Start komutu, kapalı olan sanal makineyi start eder.

Altında bulunan Snapshot ve Revert komutlarından az önce bahsettik.

Export komutu ise sanal makinemizi dışarı vermek için kullanılır.

Export komutuna tıkladığımızda, bizden bir path belirlememiz istenir.

Export Path ‘ı belirledikten sonra Export diyerek işlemi başlatırız.

Peki bu ne işe yarar? Örneğin 1nci Hyper-V sunucumuz üzerinde çalışan sanal makinemizi, export ettikten sonra başka bir Hyper-V sunucusuna import edebiliriz. Nasıl import edileceğine ise daha önceki bölümlerde değinmiştik.

Farklı taşıma yöntemleride mevcut (Ortak bir storage üzerinde quick migration gibi) ancak bunları ilerleyen gönlerde inceleyeceğiz.

Rename seçeneğinde de daha önce bahsetmiştik.

Bahsedeceğimiz son seçenek olan Delete… komutu ise sanal makineyi silmek için kullanılır.

Bu komut sadece sanal makineyi ve konfigürasyon ayarlarını siler. Ancak sanal makineye bağlı olan sanal diskler ve içerisindeki veriler kalır.

Evet, bahsedeceklerimiz bu kadar.

Altına çizmek istediğim nokta ise şudur; bu ayarların hepsi, sadece seçili olan sanal makine üzerinde geçerlidir. Buna dikkat ediyoruz.