Bu tarz bir olaya nerede ihtiyacımız olur sorusunun herhalde en güzel cevabı USB Dongle denen koruma cihazları ile birlikte çalışabilen yazılımlar demem yeterli olacaktır. ESX üzerinde ki bu sorunu USB Anywhere isimli cihaz sayesinde aşabiliyoruz. Cihaz ile ilgili dokümana http://www.digi.com/pdf/wp_ESXServer_AnywhereUSB.pdf adresinden ulaşabilirsiniz. Kısa süreli yaptığım fiyat araştırması sonucunda yaklaşık 300$ gibi bir maliyet ortaya çıkıyor. Ancak bu cihaz hemen temin edilebilecek bir cihaz değil ve pahalı. Ancak Digitus Marka dn-13007 model cihaz ile daha uygun maliyetli bir çözüm geliştirebiliriz

Cihaz kendi üzerinde ki iki adet USB portuna takılan yazıcıları ya da usb diskleri ağ üzerinden paylaşıma açarak yazılımı kurduğunuz bilgisayara isterseniz network sürücüsü olarak map edebilmemizi veya istersek NetUSB desteği sayesinde sanki o bilgisayara usb cihazın takılmış gibi davranmasını sağlayabiliyor. Peki bunu nasıl yapıyor dersek şu şekilde; yazılımı kurduğumuz bilgisayara cihazın kendi usb sürücüsü de kuruluyor ancak bu usb sürücüsünün düzgün olarak çalışabilmesi için temel olarak donanım seviyesinde usb sürücülerinin (anakart usb sürücülerinin) önceden yüklenmiş olması gerekli. Cihazı ağa bağladıktan sonra ESXi üzerinde ki bir sanal makineye bağlamak istersek cihaza takılı olan usb disk görünmeyecektir. ESXi üzerinde ki sanal makinenin temel USB donanım sürücülerinin yüklü olmaması nedeniyle cihazın sürücü bilgileri kısmında Not Available şeklinde yazacaktır. Yazının geri kalan kısmında cihazın ayarlanması ve ESXi üzerinde bunu nasıl aşacağımızı anlatmaya çalışacağım.

Cihazın kurulumundan biraz bahsedecek olursak; cihazı kutudan çıktığı gibi ağa bağlayabiliyoruz. Ortamda bir DHCP sunucumuz varsa otomatik olarak ip sini alıyor. Cihazın yazılımını kendi bilgisayarımıza kurduktan sonra Başlat Tüm Programlar Digitus MFP Server Control Center MFP Server Control Center yolunu takip ederek yazılımı çalıştıralım. Yazılım açıldığında ağda cihazı arayacak ve listeleyecektir. Cihazın ayarını yapmak için Configure Server seçeneğine tıklayalım ve kullanıcı adı ve parola olarak admin girelim.

Kurduğumuz yazılımının HelpAbout bölümünden baktığımızda üzerinde gelen firmware versiyonu 2.34 ve yazılım versiyonunu da 1.28 olarak göreceğiz. http://www.digitus.info/en/products/network/?c=1247&p=627 adresinden 2.50 versiyonlu firmware i ve 1.39 versiyonlu yazılımı çekelim (ikisi tek paketin içinde bulunuyor) ve uygun bir yere açalım. Yazılımı tekrar çalıştıralım ve Configure Server ikonuna tıklayıp kullanıcı adı ve parolamızı girdikten sonra açılan menüde Maintenance tabından firmware güncellemesini yapmak için Open a tıklayalım. Açılan pencerede yeni indirdiğimiz firmware in klasörüne geçip model numarasına (dn-13007) göre ilgili bin dosyasını seçelim ve upload butonuna tıklayalım cihaz güncelleme işlemini yaptıktan sonra yeniden başlayacaktır. Bu işlem tamamlandıktan sonra yazılımın yeni versiyonunu da eskisini kaldırdıktan sonra kuralım. Bu işlemlerden sonra HelpAbout bölümünde son firmware ve yazılım versiyonunu görebiliriz (NOT: Eğer eski yazılımla bakarsak güncellenmemiş gibi gözükecektir). Bu işlemi bitirdiğimize göre tekrar Configure Server a tıklayarak açılan menüde TCP/IP seçeneğine girerek istersek cihaza sabit ip tanımlayabiliriz ki sistemin stabil çalışması için bu gerekli. Sıra geldi bizim için önemli olan NetUSB özelliğini aktif hale getirmeye. Bunun için Supported Protocols tabında altta yer alan Storeage Access Mode bölümünde ki NetUSB modunu seçmeliyiz. Bu seçenek sayesinde cihaza takılan usb diskleri Connect ikonuna tıklayarak ağ üzerinde ki bu usb diski sanki kendi bilgisayarımıza fiziksel olarak takmış olacağız. OK diyerek bu pencereyi de kapatalım. Böylece cihaz tarafında ki ayarlarımızı tamamlamış oluyoruz.

Fiziksel makinede ki işleyiş aşağıdaki gibi olacaktır;

Cihazın USB yuvaları boşken görüntü aşağıda ki gibi olacaktır.

Cihazın USB yuvasına bir USB Disk yerleştirdiğimizde ki görüntü aşağıda ki gibi olacaktır. Taktığımız USB Disk Mass Storage Device olarak görülüyor.

Cihazın USB yuvasında ki USB diski kendi bilgisayarımıza bağladığımızda da görüntü aşağıda ki gibi olacaktır.

Ancak ESXi üzerinde ki işleyiş maalesef bu şekilde olmuyor. Aynı donanım takılı ve tüm ayarlar aynı iken ESXi üzerinde ki cihazın yazılımını yüklediğimiz sanal makinede oluşan görüntü aşağıdaki gibi olacaktır. Yani takılı olan Mass Storage Device ı göremiyoruz.

Bunun sebebi olarak da yazımın başında söylediğim gibi donanım seviyesinde ki USB sürücülerinin sistemde yüklü olmaması sebebiyle Digitus un usb sürücülerini yüklemesine rağmen sürücü ayrıntılarında hiçbir bilginin olmaması. Digitus un USB sürücüleri ile ilgili görüntü aşağıda ki gibidir.

Fiziksel bir makinedeki yüklü olan sürücü bilgileri ise oldukça farklı gözüküyor. Aşağıdaki resimle üsttekini karşılaştırabilirsiniz.

Sorunumuzu tanımladığımıza ve netleştirdiğimize göre artık çözümüne geçelim. Çözüm için yapacaklarımız sırası ile şu şekilde olacak;

ESXi üzerinde ki sanal makinemizi VMware Converter ile VMware Workstation versiyon 6.5 şekline çevirip kendi bilgisayarımızda ki  bir klasöre yazdıracağız.

Çevrilen sanal makinemizi http://www.vmware.com/products/ws/ adresinden ücretsiz kayıt olarak deneme sürümünü çekebileceğimiz VMware Workstation 6.5.2 versiyonu ile açıp donanım özelliklerinden USB Controller donanımını ekleyeceğiz.

Sistemimizi açtığımızda USB donanım sürücüleri yüklenecektir.

Sanal makinemize Digitus USB MFP Control Center yazılımının son sürümünü yükleyeceğiz.

Yazılımın ayarları NetUSB şeklinde ayarlayacağız.

Programı çalıştırdığımızda cihaza bağlı olan USB Mass Storage donanımını görecektir.

Bu donanımı Connect seçeneği ile sanal makinemize bağlayacağız ve donanımın başarılı şekilde yüklenmesini sağlayacağız.

Ardından sanal makinemizi kapatacağız ve VMware Converter kullanarak sanal makinemizi ESXi sunucumuzun üzerine taşıyacağız. Ancak çevirme işleminin adımlarında Restore seçeneğini işaretlemeyeceğiz.

ESXi üzerine taşıdığımız sanal makinemizi başlatıp, Digitus USB MFP Control Center progamını açıp USB Mass Storage cihazını sanal sistemimize Connect e tıklayarak bağlayacağız.

Yukarıda ki adımları tamamladıktan sonra usb diskin sanal makinemizin usb sine bağlandığını ve Windows Explorer ile usb diskin içerisini görüntüleyebildiğimizi göreceğiz.

VMware ESXi üzerinde TESTSRV isimli sanal makinemizi oluşturduk. Bu sanal makineyi kendi sistemimizdeki VMware Workstation 6.5 ortamına aktarmak için kullanacağımız VMware Converter programını http://www.vmware.com/download/converter/ adresinden 4.0 versiyonunu çekip kurduktan sonra açalım ve Connect to local server seçeneği ile oturumumuzu açalım. Karşımıza aşağıda ki ekran gelecektir;

Yukarıda ki kısayoldan Convert Machine butonuna tıklayalım. Karşımıza aşağıda ki ekran gelecektir;

“Select source type” bölümünden VMware Infrastructure virtual machine seçeneğini seçelim ve aşağıda gelen “Specify server connection information” bölümünde gerekli sunucu ve kullanıcı adı parola bilgilerini girdikten sonra Next ile devam edelim. Karşımıza aşağıdaki ekran görüntüsü gelecektir;

Dönüştürmek istediğimiz sunucuyu seçip Next ile devam edelim. Program gerekli bilgileri aldıktan sonra karşımıza aşağıdaki şekilde bir ekran görüntüsü çıkacaktır.

Burada da “Select destination type” bölümünden VMware Workstation or other VMware Virtual machine seçeneğini seçelim. “Select VMware product” bölümünden “VMware Workstation 6.5” seçelim. İstersek “Name” bölümünden sunucumuzun adını değiştirebiliriz. Ancak biz işlemlerimizi tamamlayıp sanal makinemizi tekrar ESXi sunucusu üzerine atarken isim değişikliği yapacağımız için bu kısmı olduğu gibi bırakıyoruz. Çevireceğimiz sanal makineyi bilgisayarımızda nereye koyacağımızı da seçtikten sonra  Next diyelim.

Aşağıda ki ekranda sanal makinemiz için disk boyutu, hafıza miktarı, network özellikleri gibi pek çok özelliği düzenleyebiliriz. Ancak biz olduğu gibi bırakıyoruz.

Yukarıda ki ekranı da Next ile geçtikten sonra bize yapılacak iş ile ilgili özet bilginin bulunduğu bir ekran gösterilecektir. Burada da Finish butonuna tıklayarak işlemi başlatalım. Karşımıza aşağıdaki ekran görüntüsü gelecektir. Bu noktadan itibaren işlemin tamamlamasını bekleyeceğiz.

İşlem başarılı bir şekilde tamamlandığında aşağıdaki ekran görüntüsünü görmemiz gerekiyor.

Şimdi kendi sistemimize taşıdığımız sanal makineyi VMware Workstation ile açalım. Burada önemli olan nokta sanal makinemizin ayarlarında yapacağımız değişiklikler. Sanal makinemize sağ tıklayıp Settings diyoruz ve aşağıda ki ekran görüntüsü bizi karşılıyor.

Burada bizim için önemli olan USB Controller desteğinin eklenmesi (Bu sayede Digitus a takılı olan usb aygıtları sanal makinemize bağlayabileceğiz). Bunun için Add diyerek listeden USB Controller ı seçip Next diyoruz. Karşımıza gelen ekran da ki işaretli kutulara dokunmadan Finish diyoruz. Donanımımızı eklediğimize göre OK diyerek ayar penceresini kapatıyor ve sanal sistemimizi başlatıyoruz.

Sistemimiz açıldığında USB Controller sürücüleri otomatik olarak yüklenecektir. Yükleme işlemi bittikten sonra sisteme kendi fiziksel bilgisayarımızdaki bir usb diski bağlayarak çalıştığını görebiliriz. Bu işlemi yapmak için sağ altta bulunan disk ikonuna sağ tıklayıp Connect (Disconnetc from host) tıklandığında fiziksel makinemizdeki usb diskimiz sanal makinemize bağlanacaktır. Bu işlemler ile ilgili ekran görüntüleri aşağıda ki gibi olacaktır.

Sistemimize USB controller sürücülerimizi yüklediğimize göre artık bu sistemi ESXi ortamına tekrar taşıyabiliriz. Bu işlem için VMware Converter Standalone programını açalım ve Connect to local server seçeneği ile oturumumuzu açalım.

Burada ki işlemler başta anlattıklarım ile aynı sadece işlemi tersinden yapacağız. Bu nedenle önemli bir nokta haricinde ekran görüntüsü kullanmayacağım.

Convert Machine ikonuna tıklıyoruz ve “Select source type” bölümünden “VMware Workstation or other VMware Virtual Machine” seçeneğini seçiyoruz ve yukarıda düzenlediğimiz TESTSRV sanal makinemiz nerede duruyor ise “Virtual machine file” bölümünden yolunu gösteriyoruz ve Next e tıklıyoruz. Program sanal makine bilgilerini aldıktan sonra dönüştürmek istediğimiz sanal makineyi nereye yükleyeceğimiz soran bir ekran bizi karşılayacak. Burada “Select destination type” bölümünden VMware Infrastructure virtual machine seçeneğini seçiyoruz ve aşağıda ki “Vmware Infrastructure Server Details” bölümüne ESXi sunucumuzun bilgilerini (ip adresi, kullanıcı adı ve parola) giriyoruz ve Next e tıklıyoruz. Karşımıza sunucumuzun adının ne olacağını belirlediğimiz ve hangi bu sanal makineyi hangi datastore a yüklemek istediğimi belirleyeceğimiz bir ekran gelecektir. Ben burada sanal makine adı olarak USBTESTSRV belirledim ve datastore umu da seçip Next e tıkladım. Program bilgileri toparladıktan sonra karşımıza gelen ekranda Advanced bölümünde ki Edit linkine tıklayalım, aşağıda ki ekran gelecektir.

Yukarıda ki imajda kırmızı ile belirlediğim noktalarda ki işaretleri kaldıralım. Bize sistemin çalışmayabileceği ile ilgili bir uyarı gösteren ekran çıkacaktır. Buna EVET diyerek geçelim. Eğer bunu yapmazsak sanal makine ESXi için dönüştürülürken onun sistemine göre ayarlanacağından yüklemiş olduğumuz USB sürücüler silinecektir. Son hali aşağıda ki gibi olacaktır.

Bu işlemleri de tamamladıktan sonra Next ve Finish butonlarına tıklayarak işlemi başlatalım. İşlem tamamlandığında ESXi sunucumuza gidelim ve USBTESTSRV sanal makinemizi başlatalım. Sisteme giriş yaptıktan sonra Digitus marka cihazımızın yazılımını kuralım. Yazılımı çalıştırdığımızda cihaza takılı olan usb aygıtları görebiliyor ve Conncet butonu ile bu aygıtları sanal makinemize bağlamış oluyoruz. Son ekran görüntümüz aşağıda ki gibi olacaktır.

Microsoft tarafından piyasaya sunulan Hyper-V sanallaştırma teknolojisi, 2008 Haziran sonunda piyasaya hızlı bir giriş yaptı. Hyper-V’nin sağladığı faydalar yanında tamamen ücretsiz olarak sunulması ise oldukça ses getirdi ve sanallaştırma pazarının diğer oyuncularını ciddi stratejik adımlar atmaya itti.

Bildiğiniz gibi Hyper-V ücretsiz bir sunucu sanallaştırma teknolojisi. Bu teknolojiyi kullanabilmek için elimizde Windows Server 2008 x64 bir işletim sistemi olması gerekiyordu. Hyper-V teknolojisini aşağıdaki ürünler üzerinde kullanabiliyoruz.

Windows Server 2008 Standart Edition (x64) (Full or Core installation)

Windows Server 2008 Enterprise Edition (x64) (Full or Core installation)

Windows Server 2008 Datacenter Edition (x64) (Full or Core installation)

Yani Hyper-V teknolojisini 64bit bir Windows Server 2008 üzerinde kullanabiliyoruz. Bu durumda maliyet, Windows Server 2008 işletim sistemine sahip olma maliyeti kadardır. Her üç sürüm üzerinde de Hyper-V dışındaki diğer Windows Server 2008 rollerini kullanmak mümkün. Bu OS üzerinden aktif edeceğimiz Hyper-V teknolojisi için ise herhangi bir ücret yada CALs gerekliliği yoktur.

Ekim 2008 başında ise Hyper-V teknolojisinin yeni oyuncusu olan Hyper-V Server 2008 duyuruldu ve kullanıma sunuldu. Bu ürünün diğer Windows Server 2008 sürümlerinden farkı ise, sadece windows hypervisor çalıştıran, tamamen üzerindeki VM’leri çalıştırmaya odaklanmış ve başka hiçbir Windows Server 2008 rolünü içermeyen bir ürün olmasıdır.

Hyper-V Server 2008 için bildiğimiz Hyper-V donanımsal kriterler yine geçerlidir. Yani ilk olarak x64 mimaride bir processor olmalı ve hardware-assisted virtualization destekli olmalı. Yine DEP enable edilmiş olmalı. Bu kriterler için önceki Hyper-V kurulum makalelerimize göz atabilirsiniz.

Hyper-V Server 2008 için bir Windows Server 2008 sürümüdür diyebiliriz. Temel olarak Windows Server 2008 mimarisinin kırpılmış haline sahiptir ve Windows Server 2008 driver yapısını taşır. Grafik ara yüzü yoktur ve desktop uygulamalarını çalıştıramaz. Hyper-V Server 2008’i Core instalattion ürünlere benzetebiliriz ancak yukarıda da söylediğim gibi üzerinde hypervisor dışında hiçbir role çalışmaz. Aynı zamanda stand-alone çalışacak şekilde tasarlanmıştır yani clustering desteklemez.

Temel kullanım amacı:

Temel konsolidasyon işlemleri

Test ve geliştirme ortamları yaratılması

Windows ve Linux OS’lerin aynı ortamda sanal olarak çalıştırılabilmesi

Gelelim en önemli noktalardan birine. Hyper-V Server 2008 tamamen ücretsiz bir üründür. Yani Windows Server 2008 üzerinde Hyper-V kullanmak için öncelikle Windows Server 2008 işletim sistemine (doğal olarak lisansına) sahip olmak gerekiyor. Hyper-V Server 2008 ise kendisi bir işletim sistemidir ve üzerindeki hypervisor ile birlikte ücretsizdir.

Microsoft download center üzerinden indirip, kurulum medyasına kopyalayıp, kurulumu gerçekleştirip, üzerinde sanal makineleri çalıştırmaya başlayabiliriz. Kurulum bölümünde ilgili download linklerini vereceğim.

Hyper-V Server 2008 ürününün, Windows Server 2008 üzerinde çalışan Hyper-V teknolojisine göre bir takım limitleri mevcut. Hem bu limitlere göz atmak, hem de ürünü daha iyi tanımak adına bu limitlere maddeler halinde göz atalım.

Kullanıcı Grafik Ara Yüz: Masaüstü, başlat menüsü, pencereler  vs.. gibi grafiksel anlamda yönetim gerçekleştirebileceğimiz menüleri yoktur. Görünüm ve yönetim olarak Windows Server 2008 Core installation’a çok benzer. Hyper-V Configuration (hvconfig.cmd) isminde, mavi zemin üzerine beyaz karakterler şeklinde görünen bir komut satırı aracı ile gelir. Bu araç, sadece Hyper-V Server’ı yönetmek için komutlar barındırır. Üzerindeki VM’leri yönetmek için ise, remote computer üzerinde çalışan Hyper-V Manager konsolu yada SCVMM 2008 araçları kullanılır.

HA (High Availability) ve Clustering: Stand-alone (tek başına) çalışacak şekilde tasarlanmıştır ve Failover senaryoları gibi cluster yapılarını desteklemez. Aynı şekilde System Center Virtual Machine Manager 2008 (SCVMM2008) ile yapılandırabileceğimiz High Availability çözümleri de Hyper-V Server 2008 üzerinde desteklenmez.

Quick Migration: Çalışan VM’leri minimum downtime ile başka bir fiziksel Hyper-V sunucusu üzerine taşıma işlemi olan Quick Migration, Hyper-V 2008 üzerinde desteklenmez.

Maksimum 32GB Ram: Yani fiziksel anlamda 32GB RAM kullanabiliriz. Toplamda 32GB Ram’i, üzerinde çalışan VM’lere paylaştırabiliriz.

Processor: Hyper-V Server 2008 < 4 Processor şeklinde destekler. Yani 4 fiziksel CPU’nun altı desteklenir. Windows Server 2008 üzerinde çalışan Hyper-V ise 6 fiziksel processor destekler (ilgili update pakedini yükledikten sonra)

Diğer Server Rolleri: Üzerinde hiçbir Windows server 2008 rolü çalışmaz. Sadece ve sadece hypervisor çalıştırabilir.

Lisans Durumu: Daha öncede söylediğimiz gibi ürün tamamen ücretsidir. Ancak üzerinde çalışacak her VM’in kendi işletim sistemi lisansı olması gerekir. Yani Windows Server 2008 üzerindeki Hyper-V de gelen Guest OS lisanslama avantajları bu ürün için geçerli değil.

Evet, limitlere göz attıktan ve ürünü daha iyi tanıdıktan sonra temin ve kurulum yöntemine göz atabiliriz.

Öncelikle aşağıdaki linki kullanarak Hyper-V Server 2008’i download ediyoruz.

http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyId=6067CB24-06CC-483A-AF92-B919F699C3A0&displaylang=en

937MB boyutundaki ISO dosyasını DVD’ye yada uygun kurulum medyasına yazıyoruz.

Hyper-V Server 2008 için gerekli minimum donanım ise aşağıda yer alıyor.

İşlemci: Intel Pentium 4, Xeon, Core 2 DUO processor, AMD Opteron, Athlon 64, Athlon X2.

İşlemci hızı: En az 1ghz.

Bellek: En az 1GB.

Disk: 2GB boş alan.

Bu minimum değerler Hyper-V Server 2008’in çalışması için. Üzerinde çalışacak her VM için + olarak kaynak gerekir.

Kurulum medyasını yerleştirip kurulumu başlatıyoruz. Dakikalar sonra Hyper-V Server 2008 üzerinde VM çalıştırmaya hazır hale gelecek.

Öncelikle aşağıdaki birkaç küçük adımı tamamlıyoruz.

Hyper-V Server 2008 için dil seçimini yapıyoruz. Türkçe henüz desteklenen diller arasında yok.

Klavye ve zaman ayarlarını yapıyoruz.

Kurulumu başlatıyoruz.

Lisans anlaşmasını onaylıyoruz.

Temiz kurulum ile devam ediyoruz. Çünkü herhangi bir ürünü Hyper-V Server 2008’e upgrade etme şansımız yok.

Eğer gerekiyor ise disk bölümlemesini yapıyoruz.

Ve kurulum başlıyor…

Kurulum tamamlanıyor…

Oturum açma ekranı geldi. CTRL+ALT+Delete yapıp administrator hesabı ile login oluyoruz. (password default olarak boştur)

Administrator hesabı ve boş password ile login olduktan sonra yeni bir password belirliyoruz.

Ve karşınızda Hyper-V Server 2008!

Bizi karşılayan aracın ismi Hyper-V Configuration. Üzerinde 1 den 13’e kadar bir takım komutlar bulunuyor. Bu numaralarını kullanarak komutları uygulayabiliriz.

Kullanılabilecek komutlar açık olarak görünüyor. Dikkat ederseniz hiçbir komut sanal makine yaratılması yada yönetilmesi ile ilgili değil. Tüm komutlar Hyper-V Server 2008 işletim sistemi ile ilgili.

“Peki biz nasıl yeni VM yaratıp yöneteceğiz” dediğinizi duyar gibiyim.

Bu noktada kullanacağınız araç, başka bir sistem üzerinde çalışan (bu sistemler Windows Vista SP1, Windows Server 2008 sürümleri olabilir)  Hyper-V Manager  konsolu veya sanallaştırma ortamlarını yönetmek için kullanacağımız System Center Virtual Machine Manager 2008 olabilir.

Hyper-V Server 2008’i yukarıdaki en son resimde görülen Hyper-V Configuration aracı üzerindeki 1 numaralı komut ile domain ortamına dahil etmeniz tavsiye edilir.

Daha sonra Hyper-V Manager konsolu üzerinde action menüsünde connect to server diyerek Hyper-V Server 2008’e bağlanıp yeni sanal makineler yaratabilirsiniz.

Sanal makine yaratılması ve yönetimsel işlemler ile ilgili olarak portalımızdaki diğer Hyper-V makalelerine göz atabilirsiniz.

Şimdiye kadar olan makalelerimizde genellikle tek başına çalışan Hyper-V sunuculardan bahsettik. Ama birçok sistemde olduğu Hyper-V sunucular için de kullanılabilecek Cluster (Failover) senaryoları mevcut.

Bu makalemizde, Hyper-V sunucular için uygulayabileceğimiz Failover Cluster senaryolarından bahsedeceğiz.  Bu senaryoların uygulama yöntemlerini ise ilerleyen günlerde ele alacağız.

Bildiğiniz gibi Cluster yapılarında bir takım kıstaslar mevcut ki en önemli iki kıstas, ortak bir storage ve Cluster destekli (Enterprise, Datacenter, HPC) bir işletim sistemidir. Çünkü cluster yapılarında depolama biriminin (storage) ortak kullanılması gerekmektedir.

Hyper-V üzerinde uygulayabileceğimiz temelde 6 Farklı Failover Cluster senaryosundan bahsedebiliriz.

1. Fail Server Based Failover Cluster

Bu senaryoda storage olarak kullanabileceğimiz birim bir File Server dır. Evet yanlış okumadınız, File Server üzerinde share edilmiş bir dizini kullanacağız.

Görmüş olduğunuz gibi iki adet fiziksel Hyper-V sunucumuz var. Bu yapıdaki her bir sunucuyu Node olarak adlandırabiliriz. Yani iki Node’a sahibiz. Ayrıca networkte çalışan bir File Server var (FServer1). Network iletişimi ise IP yani Ethernet üzerinden sağlanıyor. SAN (FC yada İSCSI) tarzı bir depolama birimi kullanılmıyor.

Daha önceki makalelerimizde, VM’lerin (Sanal makine) sanal disklerinin VHD formatında (Virtual Hard Disk) olduğundan bahsetmiştik. Fail Server Based Failover Cluster senaryosunda VHD dosyaları, networkte çalışan File Server üzerinde tutulmaktadır.

Diagram’a göre devam edersek; FServer1 üzerinde C: sürücüsünde VMDisks isimli bir dizin yaratılır ve paylaşıma açılır. Gerekli share ve security izinleri tanımlanır. Daha sonra VHD dosyaları bu dizin içerisine taşınır.

Bir sonraki adım olarak Hyper-V1 yani ilk node üzerinde \\FServer1\VMDisks yolu ağ sürücüsü olarak MAP edilir ve içerisindeki VHD dosyası VM’e gösterilebilir.

Eğer MAP yapmak istemiyorsak, VM üzerinde kullanılacak VHD dosyasını direk \\FServer1\VMDisks olarak ta gösterebiliriz.

Sonuç itibarı ile VM’lerin kullanacağı sanal diskler (VHD) File Server üzerindeki bir paylaşımda duruyor.

Yukarıdaki diagramda görüldüğü gibi  \\FServer1\VMDisks\VM1 içerisindeki D1.VHD dosyası, Hyper-V1 üzerindeki VM1 tarafından kullanılmakta.

İkinci Node (Hyper-V2) üzerinde ise herhangi bir VM çalışmıyor. Tabi buradan çalışamayacağı gibi bir sonuç çıkmasın. Kafa karıştırmaması açısından eklemedim. İkinci node üzerinde de VM’ler çalışabilir.

Yapımızı bu şekilde tasarladıktan sonra Windows Server 2008 Failover Cluster Management konsolu ile gerekli configuration’ı yapıyoruz. Yazımın başında da bahsettiğim gibi configuration konusuna bu makalede girmeyeceğiz.

Şimdi tasarladığımız yapı üzerinde bir sorun olduğunu var sayalım. Örneğin Hyper-V1 yani ilk node down oldu!

Bu durumda diagram’ı aşağıdaki gibi değiştiriyoruz.

Görmüş olduğunuz gibi Hyper-V1 üzerindeki VM’de çalışan D1.VHD diski, Hyper-V2 üzerindeki bir VM’de start oldu ve hizmet vermeye devam ediyor. Bir başka tarif ile, Hyper-V1 üzerindeki VM1 sanal makinesi, Hyper-V2 üzerinde VM2 olarak hizmete devam ediyor.

Storage ve Fiber ekipmanları açısından oldukça basit ve maliyetsiz bir yapı.

Tabi buradaki önemli noktalardan biriside performanstır. Bu yapıda yani network üzerinden çalışan VM’ler, asla FC yada iSCSI Storage üzerindeki VM’ler kadar performanslı çalışmaz. Ama 1gbps (1000mbit) network yapısı ile rahatlıkla kullanılabilir. Henüz çok yaygın olmasa da standart olarak kabul edilmiş ve Ethernet üzerinden 10gbps veri iletimi sunan CAT7 (15mt.) ve uyumlu NIC’ler ile (Intel), bu yapı çok daha performanslı olarak kullanılabilir.

2. Parent Based Failover Cluster

Bu senaryo Hyper-V Parent yani host seviyesinde bir Cluster yapısıdır. Bu senaryoda ortak storage olarak kullanacağımız birim bir SAN’dir (Storage Area Network). Bu SAN Fiber Channel yada İSCSI yapıda olabilir. Önemli olan fiziksel Hyper-V sunucularının aynı storage’a erişiyor olması ve VM (Sanal Makine) ‘lerin bu storage üzerindeki uygun LUN’lar üzerinde duruyor olmasıdır.

Görmüş olduğunuz gibi SAN üzerinde yaratılmış 3 adet LUN bulunuyor. Her iki Hyper-V sunucusu da (Hyper-V1 ve Hyper-V2) bu SAN üzerindeki LUN’lara erişebiliyor ve aralarında Cluster yapılandırılmış şekilde çalışıyor.

SAN üzerindeki LUN2 bölümü, Hyper-V1 üzerinde H:\ sürücüsü olarak çalışıyor ve LUN2 içerisindeki D1.VHD (Sanal Disk) dosyası da Hyper-V1 üzerinde çalışan VM1 tarafından kullanılıyor. Yani VM1 sanal makinesi Hyper-V1 üzerinde çalışıyor ama disk dosyası SAN üzerindeki LUN2 de duruyor.

SAN üzerindeki LUN1 ise yine Hyper-V1 üzerinde M:\ sürücüsü olarak çalışıyor.

Yine tasarladığımız yapı üzerinde bir sorun olduğunu var sayalım ve Hyper-V1 fiziksel sunucumuzun down olduğunu düşünelim. Bu noktada durum aşağıdaki gibi olacaktır.

Görmüş olduğunuz gibi Hyper-V1 üzerinde çalışan LUN1, LUN2 ve VM1 isimli sanal makinemiz, otomatik olarak Hyper-V2 üzerinde erişilebilir duruma geçti. Yani LUN’lar içerisindeki her türlü veriye erişebilirken, VM1 sanal makinemizde hizmet vermeye devam ediyor.

Rahat anlaşılması açısından tek bir VM kullandım ama bu yapıda 10’larca VM yer alabilir. Tamamen fiziksel yapının (donanım) yeterliliği ile alakalı bir durum.

SAN üzerideki VM’ler (özellikle FC SAN üzerindekiler) oldukça hızlı çalışırlar. Özelliklerine, kapasitesine ve iletişim teknolojilerine göre değişiklik gösterse de SAN yapıları genelde maliyetlidir ama bir okadar da performanslıdır.

3. Child Based Failover Cluster

Bu senaryo ise Hyper-V Child yani child partition seviyesinde bir Cluster senaryosudur. VM’ler üzerindeki diskler için, ama Hyper-V sunucular arasındaki bir cluster senaryosu olarak tanımlayabiliriz. Bu yapıdaki ortak storage ise yine bir SAN dir ve iSCSI yapıdadır.

Yine aşağıdaki diagram’ı inceleyelim.

Görmüş olduğunuz gibi iki adet fiziksel sunucumuz yani Node’umuz var (Hyper-V1 ve Hyper-V2) ve her iki node aynı SAN’e erişiyor. Her iki node üzerinde de birer adet VM çalışıyor ve VM’lerin sanal diskleri (system disk) SAN üzerinde değil, direk Hyper-V sunucular üzerindeki local disklerde duruyor.

SAN üzerindeki LUN1 ve LUN2 bölümleri, Hyper-V1 üzerindeki VM1 tarafından sürücü olarak kullanılıyor.

LUN1 -> E:

LUN2 -> D:

Yani biz, SAN üzerindeki bir LUN’ı Hyper-V sunucusu üzerinde bir sürücü olarak kullanabileceğimiz gibi, VM üzerinde de kullanabiliriz.

Bu yapıdaki Hyper-V1 fiziksel sunucusu yada VM1 sanal makinesi üzerinde meydana gelebilecek herhangi bir problemde, LUN1 ve LUN2 bölümleri diğer node üzerindeki VM2 de kullanılabilir olacaktır.

Görmüş olduğunuz gibi VM1 down oluyor ama üzerindeki LUN1 ve LUN2 bölümleri, diğer node’da çalışan VM2 üzerinde hizmete devam ediyor.

4. Physical/Virtual Failover Cluster

Bu senaryoda herhangi bir fiziksel sunucu ile Hyper-V üzerinde çalışan VM arasındaki failover cluster durumu örneklenmiştir. Yani cluster yapısına sadece Hyper-V sunucuları ya da VM’leri almak gibi bir zorunluluk yok.

Görmüş olduğunuz gibi Server1 isimli sunucu Hyper-V çalıştıran ya da üzerinde VM tutan bir sunucu değil. iSCSI yani IP networkü üzerinden veri ileten bir SAN’in LUN’larını, kendi üzerinde disk sürücü olarak kullanıyor ( E: ve D: ).

İkinci node olan Hyper-V1 ise, VHD dosyası local diskler üzerinde duran ve VM1 isimli bir sanal makine çalıştırıyor.

Bu senaryoda koruma altına aldığımız birimler, Server1 üzerindeki E: ve D: sürücüleri. Bu sürücüler firmanın ortak belgelerinin tutulduğu, önemli paylaşımların yapıldığı yada bir uygulamanın verilerinin yazıldığı diskler olabilir.

Bu yapıda Server1 üzerinde meydana gelebilecek herhangi bir problem durumda sistem aşağıdaki gibi kendisini koruyacaktır.

Diagram’ı inceleyelim.

Görmüş olduğunuz gibi Server1 üzerinde hizmet veren (ama aslında SAN üzerinde duran) E: ve D: sürücüleri, Server1’in down olması ile birlikte otomatik olarak VM1 üzerinde kullanılabilir oluyor.

Bu yapı fiziksel sistem ile sanal sistem arasında oluşturulabilecek failover senaryoları için güzel bir örnektir.

5. Virtual/Virtual Failover Cluster (Aynı Fiziksel Sunucu Üzerinde)

Bu senaryoda farklı fiziksel sunucular yerine aynı fiziksel sunucu üzerindeki farklı VM’leri kullanacağız. Yani aynı Hyper-V sunucusu üzerindeki iki child partition arasında oluşturabileceğimiz bir failover cluster senaryosudur.

Görmüş olduğunuz gibi Hyper-V isimli bir sunucumuz ve tek fiziksel node olarak çalışan bir yapımız var. Bu sunucu üzerinde ise iki adet VM çalışıyor. VM’lerin sanal diskleri (system disk ) Hyper-V sunucusu üzerindeki local disklerde duruyor. Ayrıca Hyper-V sunucusunun kullanabildiği iSCSI yapısında bir SAN’imiz var.

VM1 üzerinde F: ve G: olarak çalışan iki sürücü, SAN üzerinde duruyor ve VM1 üzerinde kullanılıyor.

Eğer VM1 üzerinde herhangi bir problem yaşanırsa (yazılımsal yada işletim sisteminden kaynaklanan sorunlar gibi.), F: ve G: sürücüleri VM2 üzerinde hizmet vermeye devam eder.

Aşağıdaki diagram’ı inceleyelim.

Görmüş olduğunuz gibi F: ve G: sürücüleri VM2 üzerinde kullanılabilir durumdalar.

Eğer fiziksel sunucu yani Hyper-V1 down olursa yapacak bir şey yok. Her iki VM ve doğal olarak cluster yapısı çalışmaz. Bu gibi fiziksel durumların önlemlerini yukarıdaki senaryolarda incelemiştik. Bu senaryo aynı fiziksel sunucu üzerindeki VM’ler arasında kullanılan bir senaryodur.

6. Virtual iSCSI SAN Failover Cluster (Aynı Fiziksel Sunucu Üzerinde)

Bu senaryo Technet bloglarında ele alınmış ve production networklerde fazla kullanılmayacak bir senaryodur. Notebook üzerinde yapılan Hyper-V demolarında küçük bir cluster senaryosu göstermek için kullanılabilir.

Bu senaryo tek bir fiziksel Hyper-V sunucusu üzerindeki child partitionlar arasında uygulanıyor ve yine altını çiziyorum; amaç demo ortamlarında basit bir senaryo göstermekten öte değil.

Yapıyı anlamak için aşağıdaki diagram’ı inceleyelim.

Görmüş olduğunuz gibi tek bir Hyper-V sunucusu üzerinde E: olarak çalışan fiziksel bir disk var. Fiziksel E: sürücüsü içinde D1, D2 ve D3 olmak üzere üç adet sanal disk var. VM1, VM2, VM3 olmak üzere bu üç sanal diski kullanan üç adet VM var.

VM1 üzerinde sanal bir iSCSI SAN oluşturulur. Sanal iSCSI SAN için Microsoft iSCSI Software Target kullanılabilir. VM2 üzerindeki F: ve G: sürücüleri, VM1 üzerinde olşuturduğumuz sanal iSCSI SAN üzerinde durur.

Eğer VM2 üzerinde herhangi bir problem olursa (Yazılımsal yada işletim sistemi kaynaklı) F: ve G: sürücüleri VM3 üzerinde kullanılabilir duruma geçer.

Aşağıdaki diagram’ı inceleyelim.

Görmüş olduğunuz gibi F: ve G: VM3 üzerinde çalışır durumda.

Bu senaryoda VM1 down olursa, cluster yapısı işe yaramaz. Aynı şekilde Hyper-V1 yani fiziksel sunucu üzerinde bir problem yaşanırsa yine cluster senaryosu işe yaramaz.

Başta da söylediğim gibi bu senaryoda amaç performans yada kullanımdan öte demo ortamlarında küçük bir gösteri yapmaktan ibarettir.

Hardware bölümünden müdahale edebileceğimiz bir diğer donanım IDE Controller dır.

Gördüğünüz gibi 2 adet IDE Controller çalışıyor. IDE Controller 0 üzerinde “Hard Drive” isimli bir disk var. Bu disk bizim system diskimiz yani sanal işletim sistemi bu disk üzerinde çalışıyor.

IDE Controller 1 ise DVD sürücüsünün bulunduğu Controller durumunda.

Bu Controller lar üzerinde istediğimiz ekleme-çıkartma işlemini yapabiliriz. Örnek olması açısından IDE Controller 0 ‘a yeni bir DVD sürücü ekleyelim.

Yukarıdaki şekilde Add dedikten sonra DVD sürücümüz ekleniyor.

Oluşturduğumuz bu sanal DVD sürücüsünü, bir ISA dosyasına bağlayabileceğimiz gibi fiziksel bir DVD sürücüsüne de bağlayabiliriz.

Aynı şekilde IDE disk te eklemek mümkün.

Yine Hardware bölümünde, aşağıda kırmızı çerçeve içine aldığım SCSI Controller ve Network Adapter donanımlarını daha önce biz eklemiştik ve bunlar üzerinde neler yapılabileceğine bakmıştık. Bu nedenle tekrar girmiyorum.

Yine Hardware bölümü seçeneklerinden olan COM1 ve COM2 portlarının davranışını belirleyebiliyoruz. Default olarak 2 com portu ekli şekilde gelir. İstersek kaldırabiliriz.

Hardware bölümünün son ayarı ise Diskette Drive

“Virtual floppy disk” seçeneği ile, hard disk üzerinde duran VFD uzantılı bir dosyayı disket sürücüsüne koyabiliriz.

Management bölümündeki ayarlar ile devam edersek,

İlk seçenek Name

Bu bölümde sanal makinemizin Hyper-V Manager konsolunda görünen ismini değiştirebiliriz. (Dikkat edin, bilgisayar ismi değil, sanal makine ismi). Eğer istersek bu makineye özel bir not ekleyebiliriz.

Integration Services bölümünde çeşitli servisler göreceksiniz.

Daha önceki makaleleri hatırlarsanız, sanal işletim sistemi kurulumunda Integration Services’i yüklemiştik. İşte bu servisler, o yüklemeden sonra gelen ve fiziksel makine ile sanal makine arasındaki etkileşimde çeşitli görevleri üstlenen servisler. Bu servisleri ilerleyen günlerde ayrıntılı olarak ele alacağız.

Management bölümündeki bir diğer ayar ise Snapshot File Location dır.

Alacağımız snapshot ların nerede depolanacağını belirleyebiliyoruz.

Management bölümünde ki diğer önemli iki ayaraise, Automatic Start Actions ve Automatic Stop Actions

Automatic Start Actions bölümünde, sanal işletim sistemlerinin Automatc Strat davranışını belirleyebiliyoruz.

Bu seçenekleri örnekler ile incelersek;

Nothing : Eğer bir sanal makine için bu seçenek seçili ise, fiziksel sunucu (yani hyper-v sunucusu) restart olduğunda veya tamamen kapanıp açıldığında; eğer fiziksel sunucu kapanmadan önce sanal işletim sistemi açık durumda olsa bile, fiziksel sunucu yeniden başladığında sanal işletim sistemi otomatik olarak başlamaz.

Automatically start if it was running when the service stopped : Eğer bir sanal makine için bu seçenek seçili ise, fiziksel sunucu (yani hyper-v sunucusu) restart olduğunda veya tamamen kapanıp açıldığında; eğer fiziksel sunucu kapanmadan önce sanal işletim sistemi açık ise, otomatik olarak yine start olur. Eğer fiziksel sunucu kapanmadan önce sanal işletim sistemi kapalı ise, yine kapalı durumda bekler.

Always start this virtual machine automatically: Eğer bir sanal makine için bu seçenek seçili ise, fiziksel sunucu (yani hyper-v sunucusu) restart olduğunda veya tamamen kapanıp açıldığında; sanal işletim sisteminin açık yada kapalı olması önemsizdir, her durumda yine otomatik olarak start duruma geçer.

Automatic Start Delay ayarı ise, sadece Automatically start if it was running when the service stopped ve Always start this virtual machine automatically seçenekleri ile birlikte kullanılabilir. Burada belirleyeceğimiz saniye cinsinden süre ile, bu ayarlardaki davranışların ne kadar gecikme ile başlayacağını belirleyebiliyoruz.

Ör:  bir sanal makine için Always start this virtual machine automatically seçeneğini seçtik ve Stratup Delay değeri olarak 180 verdik.Bu durumda fiziksel sunucumuz bir şekilde kapanıp açılırsa, sanal makinemiz fiziksel sunucu açıldıktan 180 saniye sonra start olacaktır.

Management bölümündeki son ayar ise Automatic Stop Actions.

Bu bölümde ise fiziksel sunucumuz kapanırken (shut down yani normal kapanış şekli), sanal makinelerimiz için davranış durumu belirleyebiliyoruz.

Yine örnekler ile incelersek;

Save the virtual machine state: Fiziksel sunucuya shutdown komutunu verdiğimizde, sanal işletim sistemi üzerindeki tüm işlemler kayıt edilir. (Ör: Açık olan pencereler, o an yapılan işlemler, çalışmalar vs..) Daha sonra fiziksel sunucumuz yeniden açıldığında ve sanal makinemiz de strat olduğunda, kapanmadan önceki durumuna gelir. Yani sanal makine üzerindeki tüm açık pencereler ve çalışmalar aynen geri gelir.

Turn off the virtual machine: Fiziksel sunucuya shutdown komutunu verdiğimizde, sanal işletim sistemi üzerindeki hiçbir şey kayıt edilmez ve hemen TurnOff yapılır. Yani sanal makinemizin fişini çekmek gibi bir şey.

Shutdown the guest operating system: Fiziksel sunucuya shutdown komutunu verdiğimizde, sanal makine üzerindeki işletim sisteminede shutdown komutu gönderilir. Yani “bilgisayarı kapat” menüsünü kullanıyor gibi sanal işletim sistemi shutdown edilir. Daha sonra fiziksel sunucu kapatılır.

Automatic Start Actions ve Automatic Stop Actions ayarlarının sanal makineler üzerinde çalışması için, Integration Services’in sanal sistem üzerinde çalışıyor olması gerekiyor.

Ayrıca Automatic Start Actions ve Automatic Stop Actions davranışları birbiri ile dolaylıda olsa bağlantılıdır. Bir bütün olarak düşünülmesi gerekir.

Evet böylece Settings… bölümü ayarlarını tamamlamış olduk. Diğer ayarlar ile devam edersek;

Bu noktadan sonraki ayarlar, sanal makinenin açık yada kapalı olmasına göre değişiyor.

Bu nedenle öncelikle sanal makine açık durumdayken gelen ayarlar ile devam ediyoruz.

Yukarıdaki üç seçenek;

Turn Off… : Sanal makineyi sanki fişini çekmişiz gibi kapatır yani TurnOff yapar.

Shut Down… : Öncelikle sanal makine üzerinde çalışan işletim sistemini kapatır, daha sonra sanal makine kapatılır.

Save : Sanal Makine üzerinde yapılan tüm işlemler kayıt edilir. Sanal makine yeniden start edildiğinde kaldığı yerden devam eder.

Diğer iki ayar ise aşağıdaki Pause ve Reset

Pause: Sanal makineyi durdurur. Üzerinde çalışan sanal işletim sistemi yanıt vermez ve kullanılamaz. Ancak sanal makine yada sanal  işletim sistemi kapanmaz, sadece beklemeye alınır. Resume komutunu verince, yeniden ve kaldığı yerden kullanılabilir duruma geçer.

Reset: Bilgisayar üzerindeki rest tuşu gibi düşünebilirsiniz. Sanal makineyi resetler ve sanal makine yeniden başlar.

Bir diğer önemli komut ise Snapshot komutudur.

Snapshot komutunu verdikten sonra, saniyeler içinde ve çalışan sistemde kesinti olmadan bir yedeği alınıyor.

Snapshot ın nereye alındığını ise daha önce belirlemiştik. Snapshot işleminden sonra görüntü aşağıdaki gibi olur.

Bu şekilde bir çok snapshot alabiliriz.

Eğer seçmiş olduğumuz sanal makine için alınmış bir yada daha fazla snapshot var ise, aşağıdaki Revert seçeneği de aktif olur.

Revert seçeneği ile, en son alınan snapshot ‘a hızlıca geri dönebiliriz.

Diğer snapshot lardan birisine geri dönmek istersek, üzerine sağ tıklayıp Apply dememiz yeterli. Saniyeler içinde geri dönülür.

Snapshot lar için uygulanabilecek diğer komutlarda yukarıda görünüyor.

Rename : Snapshot ismini değiştirebiliriz.

Delete Snapshot : Seçili snapshot ‘ı siler

Delete Snapshot Subtree : Seçili snapshot’ı ve onun altındaki tüm snapshot ları siler.

Rename seçeneği ile, sanal makinemize yeni bir isim verebiliriz.

Şimdi de sanal makinemiz kapalı iken aktif olan ayarlar ile devam ediyoruz.

Start komutu, kapalı olan sanal makineyi start eder.

Altında bulunan Snapshot ve Revert komutlarından az önce bahsettik.

Export komutu ise sanal makinemizi dışarı vermek için kullanılır.

Export komutuna tıkladığımızda, bizden bir path belirlememiz istenir.

Export Path ‘ı belirledikten sonra Export diyerek işlemi başlatırız.

Peki bu ne işe yarar? Örneğin 1nci Hyper-V sunucumuz üzerinde çalışan sanal makinemizi, export ettikten sonra başka bir Hyper-V sunucusuna import edebiliriz. Nasıl import edileceğine ise daha önceki bölümlerde değinmiştik.

Farklı taşıma yöntemleride mevcut (Ortak bir storage üzerinde quick migration gibi) ancak bunları ilerleyen gönlerde inceleyeceğiz.

Rename seçeneğinde de daha önce bahsetmiştik.

Bahsedeceğimiz son seçenek olan Delete… komutu ise sanal makineyi silmek için kullanılır.

Bu komut sadece sanal makineyi ve konfigürasyon ayarlarını siler. Ancak sanal makineye bağlı olan sanal diskler ve içerisindeki veriler kalır.

Evet, bahsedeceklerimiz bu kadar.

Altına çizmek istediğim nokta ise şudur; bu ayarların hepsi, sadece seçili olan sanal makine üzerinde geçerlidir. Buna dikkat ediyoruz.

Diğer Windows server hizmetleri ile birlikte sunucu sanallaştırma çözümü olarak sunulacak olan hyper-v içeren Windows Server 2008 işletim sistemleri, sunduğu özellikler yanında fiyat avantajıyla da gerçekten dikkate değer durumda.

Hyper-v için ücretsiz gelen bir özellik demek hiçte yanlış olmaz çünkü hyper-v içeren Windows Server 2008 sürümleri ile hyper-v içermeyen yani Windows Server 2008 without hyper-v sürümleri arasında 21$ gibi komik bir fark olacağı bilgisi var.

Hyper-v teknolojisi ile; aynı fiziksel sunucu üzerinde birden fazla işletim sistemi çalıştırabilir, fiziksel kaynaklar (cpu, ram, storage vs..) sanal sistemler arasında paylaştırabilir, yük dengelemesi ve disaster recovery senaryoları tasarlanabilir,  tamamen esnek ve daha dinamik IT alt yapıları oluşturabiliriz.

Bu temel özelliklerin en önemli getirisi olarak aşağıdaki maddeleri sayabiliriz.

• Donanım maliyetlerinde düşüş
• Lisans maliyetlerinde düşüş
• Elektik maliyetlerinde düşüş
• Operasyon maliyetlerinde düşüş
• Toplam sahip olma maliyetlerinde düşüş
• Sunucu yönetimi ve IT personel maliyetlerinde düşüş
• Kablolama ve sunucu ekipmanı maliyetlerinde düşüş

Tabi bunlar sayabildiğimiz ve gündemde olan maddeler. Bunların dışında, mevcut IT yapınızı sanallaştırma teknolojisi üzerinde değerlendirdiğiniz zaman, daha birçok fayda ortaya çıkması muhtemeldir. Sanallaştırma ve faydalarıyla ilgili olarak değindiğimiz yüzeysel özelliklerden sonra, Microsoft’un sanallaştırma çözümü Hyper-v nin en önemli özelliklerinden bahsederek devam edelim. Acaba yeni teknoloji neler içeriyor ?

Yeni ve gelişmiş mimari: Yeni 64-bit micro-kernelized hypervisor mimarisi Hyper-V’nin geniş bir aygıt destek yöntemi yelpazesi, gelişmiş performans ve rakiplerine göre daha güvenli bir platform sunmasını sağlıyor.

Yaygın İşletim Sistemi desteği: 32-bit ve 64-bit Windows ve Linux gibi farklı sunucu platformlarında farklı işletim sistemlerinin eş zamanlı çalışabilmesi için destek sağlıyor. Desteklenen işletim sistemi yelpazesinin giderek genişletileceği tahmin ediliyor.

SMP desteği: Tek bir sanal sistemde 4 fiziksel işlemciye kadar (SMP) destek sağlar. (16 Adet Core, 8 Adet Core2Duo, 4 Adet QuadCore)

Bellek desteği: Sanal aygıt başına 64Gb ram destekler

Gelişmiş depolama erişimi: Doğrudan disk erişimi ve/veya SAN destekler.

Ağ yükü dengelemesi: Hyper-v çalıştıran sunucular üzerindeki sanal sistemler arasında yükü dengelemek üzere, sanal sistemlerin Windows Ağ Yükleme Dengeleme (NLB) Servisi ile birlikte çalışması için kolaylıkla yapılandırılabilmesini sağlar ki wizard yardımı ile birkaç tıklama hareketi kadar basittir.

Donanım paylaşma mimarisi: Yeni sanal hizmet sağlayıcısı/ sanal hizmet kullanıcısı (VSP/VSC) mimarisi ile disk, ağ oluşturma, video vb. gibi temel kaynaklara daha kolay erişilmesini sağlarken bu kaynakların daha etkili kullanılmasını mümkün kılar.

Hızlı geçiş (Quick Migration): Hyper-V, Windows Server ve System Center yönetim araçlarının yüksek erişilebilirlikteki yeteneklerini kullanarak, kullandığınız sanal aygıtın fiziksel bir ana bilgisayar sisteminden bir diğerine en az aksaklık süresi ile geçişini yapmanızı sağlar.

Sanal sistem kopyası (VM Snapshot): Sanal sistemleri önceki hale geri dönebilmeniz ve genel yedekleme/geri yükleme çözümünü geliştirebilmeniz için çok kullanışlı bir özelliktir. Örneğin çalışan sistemler için geri yükleme noktaları oluşturabilir, üzerinde testler yapıp güncelleme paketleri/yazılımlar deneyebilir, sorun olması halinde sistemi önceki zamana geri yükleyebilirsiniz.

Geliştirilebilir: Standart tabanlı Windows Management Instrumentation (WMI) arabirimleri ve Hyper-V içerisindeki API’ler, bağımsız yazılım sağlayıcıları ve geliştiricilerinin hızla özel araçlar, hizmetler ve sanallaştırma platformu için desteklemeler oluşturmalarına olanak tanır. Yani yakın zamanda Hyper-v için geliştirilmiş birçok üçüncü parti yazılım görebileceğiz.

Hyper-V, Windows Server 2008 içerisinde bir role olarak geliyor ve Server Manager ara yüzü ile aktif edilebiliyor.

Bir diğer güzel özellik ise, Hyper-v role’ünün Windows Server Core üzerinde de çalışabiliyor olması. Yani tamamen bu işe adanmış bir sunucu oluşturabiliyoruz.

Hyper-v role’ü, x64 yani 64bit donanım istemektedir. Bu nedenle Windows Server 2008 işletim sistemimiz ve işlemcimiz x64 mimaride olmalıdır.

Hyper-V kullanılabilecek işletim sistemleri aşağıda yer alıyor.

• Windows Server 2008 Standart Edition (x64)
• Windows Server 2008 Enterprise Edition (x64)
• Windows Server 2008 Datacenter Edition (x64)

Hyper-v içermeyen sürümler ise;

• Windows Server 2008 Standart Edition without hyper-v
• Windows Server 2008 Enterprise Edition without hyper-v
• Windows Server 2008 Datacenter Edition without hyper-v

Olarak isimlendiriliyor.

Dikkat çekmek istediğim bir başka nokta ise, Hyper-V lisans durumu. Hyper-V üzerinde çalıştıracağımız işletim sistemleriyle, lisans konusunda büyük kazançlar elde edebiliriz. Maddeler halinde açıklarsak;

Windows Server 2008 Standart Edition (x64) üzerinde hyper-v çalıştırdığımız zaman, bir adet fiziksel bir adet sanal olmak üzere toplam iki adet Windows Server 2008 (veya downgrade olarak uygun versiyon) işletim sistemini yasal olarak çalıştırabiliriz.

Windows Server 2008 Enterprise Edition (x64) üzerinde hyper-v çalıştırdığımız zaman, bir adet fiziksel dört adet sanal olmak üzere toplam beş adet Windows Server 2008 (veya downgrade olarak uygun versiyon) işletim sistemini yasal olarak çalıştırabiliriz.

Windows Server 2008 Datacenter Edition (x64) üzerinde hyper-v çalıştırdığımız zaman, bir adet fiziksel ve donanımınızın desteklediği ölçüde (herhangi bir sınırlama yok) yani sınırsız adet Windows Server 2008 (veya downgrade olarak uygun versiyon) işletim sistemini yasal olarak çalıştırabiliriz.

Hyper-V içeren Windows Serverlar için açıklanan rakamlar ise aşağıdaki gibidir.

Windows Server 2008 Standart Edition (x64) (5CALs)                  999$ Windows Server 2008 Enterprise Edition (x64) (25 CALs) 3999$

Windows Server 2008 Datacenter Edition (x64) (No CALs)           2999$ (Per CPU)

Kurulum aşamasına geçiyoruz.

Hyper-v Kurulumu :

Donanım ihtiyaçlarına bakarsak:

X64 CPU (Hardware Virtualization Destekli) (AMD-V veya INTEL-VT)

Data Execution Prevention (DEP) (Virtualization destekleyen CPU larda genel olarak desteklenir)

Sanal Makinelerin İhtiyacına Göre RAM

Sanal Makinelerin İhtiyacına Göre Disk alanı

Sunucu Bios’u üzerinde yapılması gerekenler

• Enable Hardware‐Assisted Virtualization (AMD‐V or Intel VT) (Processor Options altında olur)
• Execute Disable: (Bazı Sunucularda/Eğer varsa)

§        AMD:  Enable No Execute (NX)

§        INTEL: Execute Disable (XD)

İşletim sistemi olarak Windows Server 2008 Enterprise Edition 64bit sürümü kullanıyorum. (Full Kurulum) İşletim sistemi kurulumundan bahsetmiyorum. Sistemin yeni kurulmuş ve security update lerin yapılmış olduğunu var sayarak devam ediyorum.

Daha öncede bahsettiğim gibi Hyper-v sonradan eklenebilen bir role olarak geliyor. Windows Server 2008 Release olmadan önce, Hyper-v role’ünü kullanabilmek için iki adet update package yüklememiz gerekiyordu. Ancak release olan Windows server 2008 de böyle bir gereklilik yok. Eğer elinizde Release Windows Server 2008 sürümü yoksa aşağıdaki linki kullanarak download edebilir, 240 gün süre ile yasal olarak test edebilirsiniz.

http://www.microsoft.com/windowsserver2008/en/us/trial-software.aspx

Şu an piyasada bulunan RTM Windows Server 2008 üzerinde, Hyper-V nin RTM sürümü bulunmuyor. Yayınlanan update package ler ile Hyper-V RC0 veya Hyper-V RC1 şeklinde kullanabiliyorduk.

Hyper-V RC0 ve RC1 sürümlerini RTM’e yükseltmek için, 26.06.2008 tarihinde download’a verilen aşağıdaki package’ı indirip kurmamız gerek.

Hyper-V RTM:

http://www.microsoft.com/downloads/details.aspx?FamilyId=F3AB3D4B-63C8-4424-A738-BADED34D24ED&displaylang=en

RC0 ve RC1 üzerine kurulum için yapılması gerekenler:

1. Her upgrade işleminde olduğu gibi mutlaka yadek alın (Sanal OS’ler, Ayarları vs..)
2. Yukarıdaki linkten Windows6.0-KB950050-x64.msu pakedini indirin ve çalıştırın.
3. Restart işleminden sonra Hyper-V RTM ile çalışmaya başlayabilirsiniz.

Sistem açıldığında Hyper-v role’ünü ekleyerek devam ediyoruz. Bunun için:

Start> Server Manager konsolunu açıyoruz ve Roles altında Add Roles diyoruz.

Gelen ekranı Next ile geçiyoruz.

Roles penceresinde Hyper-V seçerek ilerliyoruz.

Introduction penceresinde Hyper-V ile ilgili bilgiler var, isterseniz göz atabilirsiniz. Next ile ilerliyoruz.

Sanal makinelerin kendi aralarında ve diğer fiziksel cihazlarla iletişim kurabilmeleri için, sanal bir network oluşturulur. Virtual Networks ekranında, bu sanal network’ün hangi fiziksel Ethernet kartı/kartları üzerinde oluşturulacağını belirliyoruz.

Ayarlarımızı check edip Install ile kurulumu başlatıyoruz.

Kurulum  ilerliyor.

Kurulum bitiyor.

Kurulumun tamamlanabilmesi için, sunucumuzu Restart yapıyoruz.

Sunucu açıldıktan sonra kurulum tamamlanıyor ve Succeeded mesajını görüyoruz.

Aşağıdaki şekilde Hyper-V Manager konsolunu açıyoruz.

Gelen lisans anlaşmasını kabul ediyoruz.

ve karşınızda Hyper-V.

Services altında 3 adet servisin çalışıyor olması gerekiyor. Kontrol edebilirsiniz.

• Hyper-V Image Management Service
• Hyper-V Networking Management Service
• Hyper-V Virtual Machine Managemen

Ayrıca, kurulumda oluşabilecek sorunlar ve Hyper-V ile ilgili loglar için,

Event Viewer> Custom Views> Server Roles> Microsoft Hyper-V altına bakabilirsiniz.

Ben farklı bir Hyper-V server’a bağlanıp devam ediyorum. Bir önceki bölümde W2K8 STD isimli bir sanal makine yaratmıştık. Şimdi kullandığım sunucu üzerinde ise W2K3 STD – 1 ve W2K3 STD – 2 isimli iki adet sanal makine var ve ikisine de işletim sistemi kurulmamış durumda. Yani durum bir önceki makale ile aynı. Bu iki makine üzerine Windows Server 2003 R2 kurulumu yapacağız.

Hemen bir bilgi vermek istiyorum: Sanal makine üzerine kurulum yapacağınız işletim sistemleri aşağıdakiler olmalı.

·         Windows XP SP3 ve üstü

·         Windows Vista SP1 ve üstü

·         Windows Server 2003 SP2 ve üstü

·         Windows Server 2008 ve üstü

Çünkü kurulumdan sonra sanal sistemlerin tam olarak yönetilebilmesi için yüklememiz gereken bir component var. (Hyper-V Guest Component) Bu component, yukarıdaki işletim sistemleri ve servis paketleri altındaki sistemlerde çalışmıyor.

Eğer yukarıdakilerden daha düşük bir sistem kurarsanız (ör: Windows server 2003 SP1), bu componenti yüklemek istediğinizde aşağıdaki hatayı alısınız.

Ve bu noktada Mouse hareketleriniz sanal sistem üzerinde düzgün olarak algılanmaz ve birtakım sürücüler/aygıtlar çalışmaz (ki en önemlisi network connection). Sadece klavye hareketleri algılanır. Bu nedenle bilgisini verdiğim servis paketlerini içeren işletim sistemlerini kullanın. W2K3 STD – 1 ‘i start yaparak başlayalım. Bunun için üzerine sağ tıklayıp START diyebileceğimiz gibi, sağ alt köşedeki START butonunu da kullanabiliriz.

Start komutunu verdikten sonra sanal makinenin başladığını görebilirsiniz.

Sanal makineye bağlanmak için, aşağıdaki ekrana (Yukarıdaki pencerede, alttaki kırmızı kutu içinde) çift tıklayabilir veya sanal makine ismine sağ tıklayıp Connect… diyebiliriz. Virtual Machine Connection ile sanal makineye bağlantı sağlanır.

Gördüğünüz gibi normal bir sistemden farkı yok. Sanal makine üzerinde herhangi bir işletim sistemi olmadığı içinin Boot hatası veriyor. İşletim sistemi yükleyerek devam ediyoruz. Bunun için öncelikle kurulum medyasını göstermemiz gerek.

Media menüsünde aşağıdaki yolu takip ediyoruz.

Bu işlemin anlamı şudur: Kurulum için D: sürücüsündeki medyayı kullan. Bu durumda D: sürücüsü fiziksel sunucunun CD/DVD sürücüsüdür.

Farklı bir yöntem olarak, aynı menüde Insert Disk diyerek, fiziksel sunucunu üzerinden erişilebilen herhangi bir alan (storage, local disk vs..) üzerinde duran ISO imaj dosyasını gösterebiliriz.

Kurulum dosyalarını gösterdikten sonra, aşağıdaki şekilde sanal makinemizi restart yapıyoruz.

Ve kurulum başlıyor …

Windows kurulum adımlarını anlatmıyorum ve kurulumun tamamlandığını var sayarak devam ediyorum. Bu noktada bir bilgi daha vermek istiyorum. Yukarıdaki Virtual Machine Connection penceresini kapattığınız zaman, kuruluma veya sanal makinenin çalışmasına herhangi bir etkisi olmaz.

Aşağıda görüldüğü gibi sanal sistem çalışmaya devam eder.

Aynı şekilde, sistemler çalışırken Hyper-V Manager konsolunu da kapatabilirsiniz. Yani sanal sistem asla durmaz. Hyper-V Manager konsolunu tekrar açıp, Virtual Machine Connection ile sanal makineye bağlanıp, çalışan sistemi yönetmeye devam edebilirsiniz.

Evet kurulumun tamamlandığını ve Windows Server 2003 üzerinde ilk kez oturum açtığımızı var sayarak devam ediyorum.

Fark ettiyseniz Mouse hareketleriniz sanal sistem tarafından algılanmıyor. Sadece klavye komutları çalışıyor. Bu noktada yapacağımız ilk işlem, Action menüsünden “Insert Integration Services Setup Disk” komutunu vermek ve Hyper-V Guest Component’in yüklenmesini sağlamak. (Kurulumunu yapacağınız OS, makalenin başında saydıklarımdan düşük ise, bu komutu çalıştırırken bahsettiğim hatayı alırsınız)

Kurulum otomatik olarak başlar ve devam eder.

Sanal aygıtlar ve sürücüler yüklenir.

Successfuly mesajından sonra kurulum bitiyor ve sistemi yeniden başlatmamız gerekiyor.

Sistemimiz açıldığında, sanal makinemiz mouse hareketlerini algılayabilir ve network ile iletişim kurulabilir hale gelmiştir.

Sanal OS üzerinde yapılacak diğer ayarlar size kalmış. Artık ona gerçek bir sistemmiş gibi davranabilirsiniz. Üzerinde istediğiniz servisleri çalıştırıp kullanabilirsiniz. Ben diğer sanal makine için de (W2K3 STD – 2) aynı işlemleri yapıyorum. Böylece Hyper-V sunucum üzerinde çalışan iki adet Windows Server 2003 sanal işletim sistemim oluyor.

Bir hatırlatma daha yapmak istiyorum. Bu Windows Server 2003 işletim sistemleri için herhangi bir lisans ücreti ödemiyorum çünkü kullandığım ürün Windows Server 2008 Enterprise Edition.

Hatırlarsanız bu sürüm ile 1 adet fiziksel 4 adet sanal işletim sistemini lisanslı olarak çalıştırabiliyorduk.

Şu an 1 adet fiziksel Windows Server 2008 Enterprise ve 2 adet sanal Windows server 2003 çalışıyor (downgrade hakkı ile) ve daha 2 adet sanal işletim sistemini yasal olarak kullanma şansım var.

Küçük bir hesap yaparsak.

Bir fiziksel Windows Server 2008 Enterprise üzerinde çalışacak 4 adet sanal işletim sisteminin de Windows Server 2008 Enterprise Edition olduğunu düşünelim.

Hyper-V olmasaydı, bu sistemleri 5 ayrı sunucu üzerine kuracaktık.

Bu durumda;

5 x 3.999$ = 19.995$ lisans maliyeti + 5 adet fiziksel sunucu maliyetimiz olacaktı.

Ama sadece 3.999$’a satın alacağımız Windows Server 2008 Enterprise üzerinde 1 fiziksel, 4 sanal olmak üzere toplam 5 adet işletim sistemi çalıştırarak; (5 Adet W2K8 Ent.) 19.995$ – (1 Adet W2K8 Ent.) 3.999$ = 15.996$ şeklinde kara geçebiliriz.

Fiziksel sunucu karını saymıyorum bile. 5 adet fiziksel sunucuya yapacağımız yatırım ile, 4 sanal sistemi çalıştıracak güçlü bir donanım aldığımızı varsayarsak, lisanslardan yaptığımız 15.996$ kar aynen cebimizde duruyor olacak.

Windows XP Modu, Windows 7 Professional ve Ultimate sürümleri ile kullanılabilir ve eski iş programlarının kullanım dışı kalmasını önlemeye yardımcı olur. Şirketiniz için özel olarak yazılan bir yazılım var ve hala kullanıyorsunuz. Tabi bu yazılım Windows XP üzerinde geliştirilmiş dolayısıyla Windows 7 de çalışmayacağınız düşünüyorsunuz. Haklısınız fakat Windows XP Mode ile bu sorununuz ortadan kalkacak ve daha yenilikçi bir işletim sistemine terfi etmiş olacaksınız.

Windows XP Mode kullanabilmek için donanım tarafında işlemcinizin AMD-V yada Intel VT özelliğini barındırması ve BIOS dan Virtualization kısmının enable edilmesi gerekir. Yazılım tarafında ise aşağıdaki adresten Windows7 sürümünüzü seçip Virtual PC ve Windows XP Mode eklentilerini kurmuş olmanız gerekiyor. Virtual PC ve Windows XP Modeyi download etmek için aşağıdaki linki kullanabilirsiniz.

http://www.microsoft.com/windows/virtual-pc/download.aspx

Önce Windows XP Mode kurulumu yapıyoruz. Next ile ilerliyoruz.

Default dizine kurabilir yada değiştirebiliriz.

Finish ile kurulumu bitiriyoruz.

Virtual PC yi yüklüyoruz.

Yüklendikten sonra Windows XP Mode ve Virtual PC yi görebilirsiniz.

Yukarıdaki uygulamaları yükleyerek Windows 7 ‘nize eklenecek yeni özellikler

Kolay Windows XP Mode kullanımı

USB Desteği

Uygulama Kullanımı  ( Windows XP Mode de kullandığınız bir uygulamayı direkt olarak Windows 7 desktopundan açabilmeniz )

Klasör Entegrasyonu

Clipboard paylaşımı

Printer yönlendirme

NOT: Virtual PC sadece 32 bit işletim sistemleri ve 3D grafik ara yüze ihtiyaç duymayan oyun ve yazılımları desteklemektedir. 64 Bit işletim sistemleri yüklemek için Microsoftun diğer bir çözümü olan Hyper-V kullanabilirsiniz.

Son kullanıcı sözleşmesini onaylayarak devam ediyoruz.

Default olarak kullanacağımız kullanıcı için bir password belirliyoruz.

Update özelliğini açmak isteyip istemediğimizi soruyor.

Bir süre entegrasyon ve özellikler ile ilgili yükleme işlemlerini bekliyoruz.

Gördüğünüz gibi Windows XP Mode kullanıma hazır.

Mesela Internet Explorer 6 yı Windows 7 de kullanmak istersek,

Masaüstüne kısa yolunu atıyoruz.

All users klasörünü açıyoruz.

Kısa yolumuzu açtığımız Allusers klasörüne kopyalıyoruz.

Kısayolumuz Windows 7 ye geldi. Şimdi Windows XP Modeyi kapatarak kısayolu açabiliriz.

Sonuç olarak Windows XP Mode nin eksileri 64 Bit ve 3D grafik ara yüze ihtiyaç duran yazılımları ve oyunları çalıştıramayacak olması fakat bu eskilerine rağmen çok hızlı ve stabil çalışıyor.